Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất về nghề bảo vệ là cho rằng nhân viên bảo vệ có quyền hành rộng lớn như lực lượng công an, được phép bắt giữ, khám xét hay xử lý người vi phạm theo ý mình. Thực tế hoàn toàn khác. Nhân viên bảo vệ là người lao động dân sự, hoạt động trong khuôn khổ pháp luật với những quyền hạn nhất định và những giới hạn rất rõ ràng. Hiểu đúng ranh giới này không chỉ giúp nhân viên làm việc đúng luật mà còn giúp doanh nghiệp và người dân biết được điều gì có thể và không thể yêu cầu.
Bản chất pháp lý của nhân viên bảo vệ
Nhân viên dịch vụ bảo vệ là người làm thuê cho công ty kinh doanh dịch vụ bảo vệ, thực hiện nhiệm vụ bảo vệ tài sản, an ninh trật tự trong phạm vi mục tiêu được giao theo hợp đồng. Họ không phải là lực lượng thực thi pháp luật và không có thẩm quyền của cơ quan công quyền. Quyền hạn của họ về cơ bản xuất phát từ hai nguồn: thỏa thuận với chủ tài sản (thông qua nội quy được niêm yết) và các quyền cơ bản mà mọi công dân đều có theo pháp luật.
Điều này có nghĩa là trong phạm vi mục tiêu, nhân viên bảo vệ có quyền yêu cầu người ra vào tuân thủ nội quy, kiểm tra giấy tờ theo quy định đã công bố, từ chối cho vào những người không đủ điều kiện, và ngăn chặn hành vi xâm phạm tài sản. Nhưng những quyền này chỉ giới hạn trong khuôn khổ quản lý tài sản, không phải quyền lực nhà nước.
Những việc nhân viên bảo vệ được làm
Trong khuôn khổ nhiệm vụ, nhân viên bảo vệ được phép thực hiện một số hành động chính đáng:
- Kiểm soát người và phương tiện ra vào theo nội quy đã được chủ mục tiêu ban hành và công bố công khai.
- Yêu cầu xuất trình giấy tờ, đăng ký thông tin khi vào những khu vực có quy định.
- Ngăn chặn hành vi trộm cắp, phá hoại tài sản đang diễn ra trong phạm vi bảo vệ.
- Thực hiện quyền bắt người phạm tội quả tang như mọi công dân, sau đó giao ngay cho cơ quan công an, chứ không được tự giam giữ.
- Sử dụng công cụ hỗ trợ được cấp phép đúng quy định, chỉ trong trường hợp cần thiết để tự vệ hoặc bảo vệ người khác.
- Phối hợp, báo cáo và hỗ trợ cơ quan chức năng khi có sự cố.
Những giới hạn không được vượt qua
Quan trọng không kém là hiểu rõ những điều nhân viên bảo vệ tuyệt đối không được làm. Họ không có quyền khám xét người hay tài sản cá nhân một cách cưỡng ép. Việc kiểm tra túi xách, cốp xe chỉ có thể thực hiện trên cơ sở sự đồng ý của người được kiểm tra theo nội quy đã thông báo, chứ không được dùng vũ lực để khám xét.
Nhân viên bảo vệ cũng không được tự ý giam giữ người. Ngay cả khi bắt được kẻ trộm quả tang, họ chỉ được khống chế tạm thời và phải bàn giao ngay cho công an, không được tự đặt ra hình phạt, đánh đập, hay ép buộc bồi thường. Việc tự ý giam giữ, hành hung người vi phạm có thể khiến chính nhân viên bảo vệ trở thành người vi phạm pháp luật với các tội như giữ người trái pháp luật hay cố ý gây thương tích.
Ngoài ra, việc sử dụng vũ lực phải tuân theo nguyên tắc tương xứng. Phòng vệ chính đáng được pháp luật cho phép, nhưng nếu hành vi chống trả vượt quá mức cần thiết so với mối nguy hiểm thực tế, nhân viên có thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Đây là ranh giới mong manh đòi hỏi sự huấn luyện kỹ lưỡng và khả năng kiềm chế.
Trách nhiệm và rủi ro pháp lý
Vì hoạt động trong môi trường có thể phát sinh xung đột, nhân viên bảo vệ luôn đối mặt với rủi ro pháp lý nếu hành xử sai. Một phản ứng quá tay trong tình huống căng thẳng có thể biến người đang làm nhiệm vụ thành bị cáo. Chính vì vậy, các công ty bảo vệ chuyên nghiệp đặc biệt chú trọng đào tạo về pháp luật, dạy nhân viên cách giữ bình tĩnh, ưu tiên giải pháp ôn hòa, và chỉ dùng vũ lực ở mức tối thiểu cần thiết.
Doanh nghiệp sử dụng dịch vụ cũng cần ý thức điều này. Yêu cầu nhân viên bảo vệ làm những việc vượt quá quyền hạn pháp lý không chỉ đẩy họ vào rủi ro mà còn có thể kéo theo trách nhiệm liên đới cho chính doanh nghiệp. Nội quy mục tiêu cần được xây dựng đúng luật, minh bạch và niêm yết công khai để làm cơ sở hợp pháp cho các hoạt động kiểm soát.
Hiểu đúng để hợp tác hiệu quả
Khi cả nhân viên bảo vệ, doanh nghiệp và người dân đều hiểu đúng về quyền hạn và giới hạn pháp lý, mối quan hệ sẽ trở nên rõ ràng và ít xung đột hơn. Nhân viên làm việc tự tin trong khuôn khổ luật pháp, doanh nghiệp giao việc đúng phạm vi, và người dân hợp tác trên tinh thần tôn trọng nội quy. Một dịch vụ bảo vệ chuyên nghiệp thực thụ luôn đặt việc tuân thủ pháp luật làm nền tảng, bởi an ninh thực sự không thể được xây dựng trên những hành vi vi phạm chính pháp luật mà nó có nhiệm vụ bảo vệ.